Keizer Gaius Julius Caesar Germanicus, beter bekend als Caligula, blijft een van de beruchtste heersers uit de geschiedenis. Geboren in de Romeinse keizerlijke dynastie in 12 na Christus, werd zijn korte regering (37-41 na Christus) gekenmerkt door extravagantie, wreedheid en uiteindelijk moord. Deze aflevering onderzoekt het leven en de heerschappij van Caligula, waarbij historische feiten worden gescheiden van sensationele legendes.
Het vroege leven en de hemelvaart naar macht
Caligula’s afkomst positioneerde hem voor grootsheid. Zijn vader, Germanicus, was een populaire en gerespecteerde militaire commandant, terwijl zijn moeder, Agrippina de Oude, afstamde van Augustus, de eerste keizer van Rome. Zijn jeugd was ongewoon openbaar en hij vergezelde zijn vader op campagnes waarbij soldaten hem de bijnaam “Caligula” (“kleine laarsjes”) noemden, naar het militaire schoeisel dat hij als kind droeg.
Deze vroege blootstelling aan het leger en de brutale realiteit van de imperiale politiek vormden zijn wereldbeeld. De dood van Germanicus onder verdachte omstandigheden, gevolgd door de systematische vervolging van Caligula’s familie onder Tiberius, zorgden voor een meedogenloos overlevingsinstinct. Caligula leerde door het verraderlijke hof te navigeren door zijn ambities te verbergen en de kunst van gehoorzaamheid onder de knie te krijgen, zoals hij naar verluidt grapte: ‘Er is geen betere slaaf en geen slechtere meester.’
Toen Tiberius in 37 na Christus stierf, werd Caligula door de Praetoriaanse Garde tot keizer uitgeroepen, waarbij de Senaat het besluit met tegenzin bevestigde. Het aanvankelijke enthousiasme was groot; Caligula riep ballingen terug, eerde zijn familie en maakte een einde aan de terreuraanjagende verraadprocessen van Tiberius. De Senaat, het volk en het leger hoopten allemaal op een terugkeer naar stabiliteit.
De afdaling naar tirannie
Deze korte periode van goede wil bleek van korte duur. Een ernstige ziekte in 37 na Christus lijkt een dramatische verandering in Caligula’s gedrag teweeg te hebben gebracht. Of het nu te wijten was aan encefalitis, loodvergiftiging of een andere aandoening, zijn herstel viel samen met een steeds grilliger en onderdrukkender bewind.
Zijn begrotingsbeleid werd agressief en putte de schatkist uit door overdadige uitgaven aan spelletjes, gebouwen en persoonlijke luxe. Nieuwe en nieuw leven ingeblazen belastingen waren gericht op rijke senatoren en ruiters, wat diepe wrok onder de elite veroorzaakte. Nog verontrustender was dat Caligula zijn eigen status tot bijna goddelijk verhief, door aanbidding te eisen en tempels ter ere van hem op te richten. Zijn poging om een standbeeld te installeren in de Joodse Tempel in Jeruzalem leidde bijna tot een groot conflict, dat alleen kon worden afgewend door tussenkomst van lokale functionarissen.
De verhalen over Caligula’s waanzin zijn legendarisch: hij benoemde zijn paard Incitatus tot consul, dwong senatoren tot vernederende optredens en ging incestueuze relaties aan met zijn zussen. Historici debatteren over de juistheid van deze verslagen, maar ze weerspiegelen de terreur en vernedering die hij de heersende klasse van Rome heeft toegebracht.
Ondergang en moord
Tegen 41 na Christus was Caligula’s heerschappij onhoudbaar geworden. De Senaat en de Praetoriaanse Garde, beiden vervreemd door zijn wreedheid en wanbeheer, spanden samen om hem af te zetten. Op 24 januari 41 na Christus, tijdens de Palatijnse Spelen, werd Caligula vermoord door Cassius Chaerea, een tribune van de Praetoriaanse Garde, samen met verschillende andere samenzweerders.
De moord was wreed. Caligula liep ongeveer dertig verwondingen op en zijn vrouw en dochtertje werden vermoord om eventuele potentiële troonopvolgers uit te schakelen. De plannen van de samenzweerders om de Republiek te herstellen mislukten echter. De Praetoriaanse Garde, uit angst voor chaos, riep in plaats daarvan Caligula’s oom Claudius uit tot keizer, wat een gevaarlijk precedent schiep voor militaire inmenging in de keizerlijke opvolging.
Erfenis en historisch debat
Caligula’s erfenis blijft controversieel. Oude bronnen, voornamelijk van vijandige senatoriale historici, schilderen hem af als een gekke tiran. Moderne historici zetten vraagtekens bij dit algemeen negatieve beeld, en suggereren dat senatoriale vooringenomenheid, politieke agenda’s en de vernietiging van tegengestelde documenten zijn verdorvenheid misschien hebben overdreven. Hoewel zijn wreedheid en extravagantie onmiskenbaar zijn, zijn sommige van zijn daden mogelijk verkeerd geïnterpreteerd of opzettelijk verdraaid door zijn vijanden.
Ongeacht de waarheid dient Caligula’s regering als een waarschuwend verhaal over de corrumperende invloed van absolute macht. Hij werd een symbool van tirannie, voor altijd in de geschiedenis gegrift als een van de beruchtste en gevaarlijkste keizers van Rome.
